Czy naturalny składnik uczula bardziej niż syntetyczny?

Autor: Małgorzata

Czy naturalny składnik uczula bardziej niż syntetyczny?

To pytanie ma sens i pada częściej, niż myślisz. Naturalne surowce zapachowe są pełne linalolu i limonenu, czyli dwóch najczęstszych alergenów zapachowych na świecie. Kto o tym nie wie, uzna olejek eteryczny za bezpieczniejszy z definicji. Kto wie, uzna odwrotnie.

Obie odpowiedzi są chybione, bo pytanie jest źle postawione.

Skóra nie ma czytnika INCI. Reaguje na strukturę chemiczną, a linalol wyizolowany z lawendy i linalol zrobiony w reaktorze to dokładnie ta sama cząsteczka. Testy płatkowe, na których opiera się cała wiedza o alergii kontaktowej, nie badają pochodzenia. Badają cząsteczkę. Prawo UE traktuje je identycznie, oba trzeba deklarować na etykiecie powyżej progu. Natura nie dostaje taryfy ulgowej, ale też nie dostaje kary.

Czyli nie, naturalny nie uczula bardziej. I nie, nie uczula mniej. Decyduje coś innego, i to jest najlepiej udokumentowana część tej układanki.

Utlenianie

Świeży linalol i limonen uczulają słabo. Problem zaczyna się, kiedy utlenią się w kontakcie z powietrzem i światłem. Powstają wtedy hydroperoksydy, które uczulają znacznie mocniej niż forma wyjściowa. Liczby z badań na pacjentach z wypryskiem: utleniony linalol wychodzi dodatni u blisko 7 procent, utleniony limonen u 5 procent, u dzieci grubo więcej. I rzecz najważniejsza. W 70 procentach przypadków alergia dotyczyła wyłącznie formy utlenionej. Ten sam składnik świeży nie dałby żadnego sygnału.

Czyli o tym, czy kosmetyk uczula, nie decyduje etykieta. Decyduje to, w jakim stanie jest składnik w chwili, kiedy dotyka skóry. A to jest kwestia czasu, powietrza i światła. Czyli przechowywania.

I tu jest porażka na całej linii

Bo o przechowywaniu nie dba prawie nikt.

Popatrz na dowolną półkę z perfumami. Prawie wszystkie stoją w przezroczystym szkle. Ładnie wygląda, dobrze się fotografuje, sprzedaje kolorem płynu. A potem pojawia się zdziwienie, że zawartość się utleniła. To jest kuriozum. Światło jest jednym z głównych czynników przyspieszających utlenianie. Trzymanie materiału zapachowego w przezroczystej butelce to jak zostawianie masła na słońcu i dziwienie się, że zjełczało.

Cytrusy są tu przypadkiem skrajnym. Utleniają się szybko i powinny być bezwzględnie w ciemnym szkle. To nie jest kwestia estetyki ani wyboru. To jest warunek, żeby składnik dotarł do skóry w stanie, w jakim ma uczulać najsłabiej, a nie najmocniej.

Na marginesie, bo to dobrze pokazuje, gdzie naprawdę leży ryzyko

Zapachy są najściślej regulowaną klasą składników w całym kosmetyku. Z jednej strony standardy IFRA, które ustalają ilościowe limity użycia setek materiałów zapachowych osobno dla każdej kategorii produktu. Z drugiej prawo UE, które nakazuje deklarację alergenów zapachowych na etykiecie, a listę tych obowiązkowych właśnie rozszerzono z 24 do 80 pozycji. Część materiałów ma twarde limity stężeń, część jest zakazana.

A emulgatory, których nikt się nie boi? Nie mają żadnego odpowiednika IFRA. Żadnego dedykowanego limitu jako klasa. Typowe emulgatory wchodzą po prostu na tyle, ile trzeba do stabilności emulsji.

Widać ironię. Klasa, której wszyscy się boją, jest najbardziej pilnowana i limitowana. Klasy, o których nikt nie myśli, przechodzą bez dedykowanych limitów. Publiczny strach i realna regulacja patrzą w dwie różne strony.

Jedno zastrzeżenie do wszystkiego, co wyżej

Cały ten tekst jest o alergii kontaktowej. O tym, czy coś uczula skórę. I w tej ramie pochodzenie składnika naprawdę nie ma znaczenia.

Ale lista alergenów z Załącznika III łapie tylko jedną rzecz: składniki, które uczulają kontaktowo. Nie łapie tych, które mogą robić coś innego, na przykład kumulować się w tkance tłuszczowej. Taki składnik nie ma powodu, żeby w ogóle pojawić się na etykiecie, i najczęściej się nie pojawia. Rozpisałam to na przykładzie syntetycznych piżm, gdzie widać to najostrzej.

Koniec

Nie napiszę, że mój produkt jest hipoalergiczny, bo żaden produkt zapachowy nie jest. Napiszę coś, co da się sprawdzić i przyłożyć do dowolnej marki, łącznie z moją.

Ryzyko alergiczne w kosmetyku nie zależy od tego, czy składnik jest „z natury”. Zależy od jego formy, świeżości i tego, jak był przechowywany. Dlatego moje butelki są ciemne. Nie z powodu narracji. Z powodu chemii.

Źródła